KEN BALCOMB, NAVY I WIELORYBY

60-cio letni Ken Balcomb zaskoczył niektórych przyjaciół i kolegów ze studiów, nie wspominajšc już amerykańskiego rzšdu. Wyprzedził on badania, oskarżajšc NAVY (marynarka wojenna USA), że ich nowy podwodny system obronny (oparty na falach dŸwiękowych) zabija wieloryby i inne ssaki wodne. W rezultacie stało się coœ niespodziewanego, NAVY zgodziła się z tym (!).

Ken Balcomb spędził życie obserwujšc i badajšc wodne ssaki, fascynujšc się głównie wielorybami. Tak, jak inni badacze, Ken znał wieloryby głównie z obserwacji i znalezionych gdzie niegdzie koœci. Zawsze marzył on o dostaniu nieżywego wieloryba w całoœci, żeby móc osobiœcie przestudiować każdš jego częœć. Ken jest obrońcš tych wodnych stworzeń, i nie tylko, że przestrzegał zakazu zabijania, to jeszcze pomagał go czasami forsować. Wreszcie 15.3.2000 niedaleko posiadłoœci Kena w Juan Island w stanie Washington, znalazł on na plaży wieloryby! Z pomocš „gapiów" odepchnšł jednego do oceanu, drugi był nieżywy. Godzinę póŸniej dowiedział się on, że na przestrzeni 100 mil wokół wysp Bahama wypłynęło na powierzchnie 16 ssaków, w tym delfina. 9 z nich udało się zepchać z powrotem do wody. Ken wiedział, że nie może to być wywołane czynnikami naturalnymi, za duży dystans. W głowie badacza powstała sugestia, że zdarzenie musiało być spowodowane jakimœ podwodnym systemem dŸwiękowym, np. używanym przez NAVY.

Ken Balcomb spędził w NAVY 6 lat, jako pilot oraz pracujšc nad monitorowaniem radzieckich okrętów podwodnych, używajšc systemu opartego na falach dŸwiękowych. Wtedy był to prymitywny system, którego fale aż tak nie zagrażały wielorybom ani innym ssakom komunikujšcym się za pomocš słuchu. Jako doœwiadczony pracownik NAVY, Ken doskonale wiedział, że system dŸwiękowy używany przez NAVY nie jest korzystny dla wielorybów, bo jego siła zagłusza naturalne dŸwięki ssaków wodnych i uszkadza ich nerwy słuchowe. Wtedy jednak, ssaki były zagrożone głównie w bezpoœrednim otoczeniu takowego systemu. System ten, nazywany Sonar, używany jest przez NAVY od lat 70-tych XX w., przez większoœć czasu nieoficjalnie.

Już w 1976 r. w pobliżu Grecji zaobserwowano wydarzenie podobne do opisanego wyżej, kiedy to wiele wielorybów wypłynęło na piasek w jednakowym czasie. Wtedy nie znaleziono przyczyny. Był to czas pierwszego dużego eksperymentu z Sonar System. Także w rejonie Grecji, w 1996 r. podczas treningu marynarki NATO miało miejsce podobne zjawisko. Tym razem zainteresowało to wielu badaczy rożnych krajów, którzy skonkludowali swój raport stwierdzeniem, że przyczyna „akustyczna" nie może być ani potwierdzona ani wyeliminowana. Wobec zaczynajšcego się sezonu turystycznego władze greckie szybko zakończyły sprawę.

Ken Balcomb skończył studia na University of California w Santa Cruz, po czym pracował w oœrodku badań wielorybów w północnej Kalifornii. PóŸniej wstšpił do NAVY, szukajšc możliwoœci obserwacji wielorybów nie tylko przez mikroskop. Najpierw jako pilot, póŸniej jako obserwator wojennych okrętów podwodnych, Ken obserwował wieloryby z bliska. Kiedy w 1975 r. Ken opuœcił marynarkę wojennš (z powodu pewnego kapitana, który nie lubił Kena, a także z chęci podšżania za wielorybami), zajšł się badaniem wielorybów, nigdy nie wspominajšc o Sonar System, nie wypowiadał się też na żadne tematy praw człowieka albo ochrony œrodowiska. Ken jest generalnie cichym człowiekiem, nie lubišcym być w centrum zainteresowania. Podzielił życie wielu innych pionierów badań życia podwodnego, piszšc kilka ksišżek, nauczajšc tu i tam. Wszystko to nie przynosiło jednak za wielkich dochodów. W międzyczasie Ken ożenił się na Bahamach. W tym roku minęło 40 lat jego pracy nad ssakami wodnymi, głównie wielorybami. Ken ciężko zapłacił za bycie człowiekiem cichym, lubišcym izolacje – wyeliminowano go z zarzšdu Muzeum Wielorybów, zmalały dotacje na jego badania. Teraz dotacje pochodzš głównie od prywatnych osób czy ruchów proekologicznych, lub fundacji społecznych.

Pierwszym człowiekiem, z którym Ken skontaktował się zaraz po znalezieniu wieloryba był jego dawny kolega z klasy, Bob Gisiner, obecnie pracujšcy dla Instytutu Badań Życia Podwodnego w stolicy USA. Bob poinstruował Kena, że najlepiej odcišć głowę zdechłemu wielorybowi i przechować jš w zamrażalniku, do czasu badań. Następnego dnia Ken uczynił jak poradził mu Bob. Kolejnego dnia Ken zrobił to samo z głowš innego zdechłego wieloryba po czym wybrał się on małym samolotem na przelot wzdłuż oceanu, pomiędzy Washingtonem a Wyspami Bahama. Zobaczył od dokładnie to czego się spodziewał, okręty wojenne NAVY prowadzšce ćwiczenia wokół Wysp Bahama. Marynarka wojenna USA próbowała wtedy po raz pierwszy nowš generację Sonar System, nazwanš w skrócie LFAS (Low Frequency Active Sonar System) wywodzšcš się jeszcze z lat 80-tych XX w.

Wkrótce po zamrożeniu głów wielorybów, przyleciała do Kena Darlene Katten, pracujšca dla rzšdowego instytutu badań. W cišgu 2 tygodni, Darlene i Ken kilka razy wspólnie badali zamrożone głowy wielorybów, dochodzšc do wspólnego wniosku, że powodem œmierci jest najprawdopodobniej Sonar System (!). Poinformowano o tym Boba Gisinera (tego samego, który poradził odcięcie głów) oraz inne osoby, także pracujšce dla rzšdu. Nie wykazali oni specjalnego poœpiechu w zainteresowaniu się sprawš. Wczesnym majem (około 8 tygodniu po znalezieniu wielorybów) Ken poleciał do Waszyngtonu na konferencje zorganizowanš przez ruchy ekologiczne. Przybyło sporo dziennikarzy i obserwatorów. Wœród badaczy nie było Rogera Gentry'ego (dawnego bliskiego przyjaciela Kena), pozostałym nie za bardzo podobało się to co przedstawił Ken. W końcu pracowali oni dla rozmaitych agend rzšdowych, niektórzy bezpoœrednio dla NAVY, poza tym Ken już całe lata pozostawał poza œcisłym kręgiem „grubych ryb". Darlene Katten także nie była zadowolona, kiedy dowiedziała, się, że Ken ujšł i jej doœwiadczenia jako współdowód na swojš teorię o powišzaniu eksperymentów Sonar System ze œmierciš ssaków.

Jak się póŸniej okazało, pomiędzy r. 1988 a 1994 NAVY przeprowadziła 22 testy LFAS będšc prawie gotowa do wprowadzenia najnowszego systemu w użycie, kiedy to w 1995 r. pojawiły się o tym artykuły w prasie naukowo-technicznej. W sierpniu tego samego roku, Natural Resources Defense Council (NRDC) – największa prawnicza organizacja proekologiczna – wystosowała do NAVY oficjalny list sugerujšcy, żeby marynarka wojenna, przedstawiła raport odnoœnie wpływu LFAS na œrodowisko. Taki raport jest wymagany przy wszystkich projektach mogšcych zaszkodzić naturze. Od opinii raportu zależy czy projekt może być realizowany. W 1996 r. (po przegraniu innej sprawy sšdowej z NRDC) NAVY zgodziła się na podjęcie prac nad takim raportem. Szybko okazało się, że Sonar System szkodzi wodnym ssakom, NAVY wniosła więc do Fisheries Services (rzšdowa agencja ds. ochrony wody) o wyłšczenie na małš skalę spod rygorów ochrony œrodowiska. W paŸdzierniku 1999 r. Fisheries Services wyraziła zgodę na wyłšczenie pod pewnymi rygorami.

10.5.2000 Ken Balcomb został zaproszony jako mówca do Press Club (najbardziej prestiżowy klub prasowy w USA, gdzie często, nawet jeœli jest kilku mówców, jest tylko jeden mikrofon). Jak zwykle, ubrany zwyczajnie (nie w garnitur jak inni) mówił zwięŸle, nazywajšc zdarzenie znalezienia wielorybów najbardziej nietypowym wydarzeniem w moim życiu. Kończšc swš prezentację, Ken powiedział: głównym punktem tego, jest, fakt, że po raz pierwszy zwierzęta te znaleziono w wystarczajšco œwieżym stanie, żeby ustalić przyczynę zgonu. Rozdano kasety wideo dokumentujšce przebieg całej sprawy oraz inne dokumentacje. Wynikiem był rozgłos w mediach. „New York Times" napisał w nagłówku słowa z przemówienia Kena Byłem dumny z bycia wojskowym oficerem pracujšcym w obronie naszego kraju… ale od kiedy widzę LFAS w zastosowaniu, nie jestem nawet dumny z bycia Amerykaninem, jeœli zmierzamy do zniszczenia wielorybów i delfinów… W następnych tygodniach mnożyły się telewizyjno-radiowe wywiady z Kenem, sprawa stała się tematem numer 1 dyskusyjnych grup internetowych, parlamentarzyœci dostali odpowiednie informacje. Niejeden polityk zgodził się z poglšdami Kena, nawet niektórzy przedstawiciele z wysokich stanowisk wojskowych nie zaprzeczyli. NAVY pocišgnięta była przed Kongres i przed rzšdowš komisję Wysp Bahama w celu zdefiniowania sytuacji. Według wstępnych sprawozdań NAVY wynikało, że wokół Bahamów, była używana jedynie starsza wersja systemu. Takie stwierdzenie jedynie pomogło oponentom LFAS. Jeden z wojskowych „grubych ryb" przyznał Kenowi rację, dodajšc jednak, że nie będzie przedkładał ochrony wielorybów ponad obronę kraju. Poza tym, jak podkreœlajš niektórzy zwolennicy Sonar System, wiele ssaków ginie np. potršconych przez statki czy złapanych przypadkowo w sieć, więc mogš ginšć i dla dobra sprawy – obrony kraju przed atakiem podwodnym. Zdaniem wielu wojskowych LFAS jest konieczny dlatego, że inaczej trudno jest wykrywać napędzane elektrycznie, ciche podwodne okręty wojenne, których najwięcej po USA i Rosji posiada Pakistan (24 do 40), Północna Korea, Iran i Chiny. Na liœcie posiadaczy marynarki podwodnej jest 21 państw Trzeciego Œwiata. Najproœciej piszšc, LFAS to „statek" spuszczajšcy jakby w sieci 18 głoœników i osobno mikrofon. DŸwięk z głoœników odbija się od nieprzyjacielskiego okrętu podwodnego i wraca do mikrofonu. W ten sposób można zlokalizować (oczywiœcie w odpowiedniej odległoœci) położenie okrętu, rozmiar, szybkoœć itd. Po waszyngtońskiej konferencji, większoœć ze znanych kolegów Kena przestała odpowiadać na jego telefony lub odpisywać na e-maile.

W obronie wielorybów (de facto przeciw wprowadzeniu nowoczesnego Sonar System), nadeszło ponad 10 000 listów (także z Polski po paru małych artykułach w zielonej prasie) i miliony e-maili. Wspomniana już Darlenne Katten, z ramienia rzšdu USA musiała zdawać Kongresowi, rzšdowi Wysp Bahama i rozmaitym federalnym agencjom sprawozdanie w zwišzku ze sprawš ponad 40 razy! NAVY nie poprzestała bronić swojego Systemu, sugerujšc, że obrona kraju jest najważniejsza, że to nie jest aż tak szkodliwe jak dowodzš, że pójdš na układy z obserwatorami niezależnymi, nawet, że ograniczš częœć eksperymentów. Niemniej musiano przedstawić raport odnoœnie systemu ochrony œrodowiska. Asystent Sekretarza NAVY, H. T. Johnson, zadeklarował, że marynarka wojenna jest bardzo niezadowolona, że musi przedłożyć taki raport: to jest jakby dawanie swojego planu wojennego nieprzyjaciołom powiedział Johnson.

W połowie sierpnia 2001 r. S. Johnson, od 15 lat nadzorujšcy Sonar System w NAVY, zaprosił Kena na spotkanie do jednostki marynarki wojennej. Był to pierwszy tak wysoko postawiony specjalista chcšcy rozmawiać z Kenem, od czasu kiedy D. Ketten przestała kontaktować się z bazš, po konferencji w Press Club. 3.10. doszło do spotkania, w towarzystwie Gentry'ego. Jak zwykle, Ken był jedynym człowiekiem na terenie jednostki bez garnituru lub munduru. Warto nadmienić, że pan Gentry kiedyœ był trochę podobny w działalnoœci do Kena, protestujšc przeciwko wojnie wiele lat temu. Teraz jednak pracuje dla NAVY. Spotkanie nie zakończyło się wspólnš konkluzjš. Dla Kena była to pierwsza możliwoœć zobaczenia oceanu i wielorybów przez najnowoczeœniejsze komputery monitorujšce Sonar System. W głowie badacza przewija się myœl, że to on mógłby być na miejscu Gentry'ego lub Johnsona gdyby nie opuœcił marynarki wojennej.

20 miesięcy po waszyngtońskiej konferencji, dostosowujšc się do wymagań wydania raportu oddziaływania na œrodowisko, NAVY przyznała, że jej Sonar System był powodem wypłynięcia i œmierci ssaków. Dodano, że marynarka wojenna ponosi za to pełnš odpowiedzialnoœć i że będzie w przyszłoœci współpracować z odpowiednimi agencjami ws. LFAS. Jednak sam LFAS jako taki nie był wspomniany w raporcie. Nigdy wczeœniej Sonar System nie był uznany za przyczynę urazu ssaków, nigdy też dotšd NAVY nie była w żaden oficjalny sposób powišzana z tym problemem. Raport wyszedł zaraz przed końcem 2001 r. zanikajšc w mediach poœród przygotowań do Sylwestra. Marine Mammal Commission (federalna agencja obserwujšca zagrożenia dla ssaków wodnych) zainteresowała się Kenem, oficjalnie uznajšc jego obserwacje. Nawet znany komandor NAVY, Paul Steward (współautor raportu odnoœnie wydarzeń wokół Wysp Bahama) powiedział o Kenie: jest on wspaniałym obserwatorem przyrody… przygotował bardzo dobrš bazę danych… powiedział to w co wierzył… Próbował umotywować, definitywnie wzbudził œwiadomoœć… nie mielibyœmy informacji jeœliby on nie obcišł tych głów. Niemniej, nawet sympatycy poglšdów Kena nie wierzyli, że 7 zdechłych wielorybów i potencjalna powtórka œmierci na masowš skalę, zdołajš postawić tamę eksperymentom NAVY. Także nie było większego szoku, kiedy po kilku publicznych przesłuchaniach (prezentacjach), na których przeciwko wprowadzeniu LFAS wypowiedziało się wielu przedstawicieli kilkuset grup – włšczywszy Polish American Environmental Alliance – w połowie lipca 2002 r., Fisheries Services wydała zgodę na kontynuowanie używania Systemu. Wprowadzono kilka ograniczeń, np. od ssaków i obserwatorów cywilnych, ale najnowsza wersja Sonar System dostała zielone œwiatło, tym razem i oficjalnie. Narzucono też obowišzek stałego badania oddziaływań Systemu na œrodowisko naturalne. W sierpniu 2002 r. koalicja na czele z NRDC zaskarżyła decyzję Fishers Services do sšdu nazywajšc jš „nielegalnš". Podkreœlono, że NAVY właœnie dostała pozwolenie na prowadzenie działań z Sonar System na 75% (!) oceanów! Czołowy adwokat ekologów Joel Reynolds, argumentował, że takowa decyzja powinna być poprzedzona szeregiem spotkań poczšwszy od naukowych, poprzez polityczne, do prawnych i sędziowskich.

No i pod koniec wrzeœnia 2002 r. (zaledwie miesišc po zaskarżeniu i 2 miesišce po daniu zielonego œwiatła dla LFAS) podczas ćwiczeń NATO w pobliżu Wysp Kanaryjskich, nastšpiło podobne do bahamskiego zjawisko – 15 wielorybów na plażach z identycznymi objawami jak te z 1995 r. Ponownie NAVY chciała odcišć się od sprawy, co wynika ze słów rzecznika prasowego marynarki wojennej USA: byłoby niestosowne spekulować nad przyczynš wydarzenia. I stało się coœ zupełnie nieoczekiwanego, pod koniec paŸdziernika 2002 r. sędzia Elizabeth de LaPorte, wydała polecenie wstrzymania LFAS do czasu kiedy NAVY ustali wspólnie z grupami ekologicznymi, gdzie można używać Systemu najbezpieczniej. Nie oznacza to zakazu, jednak grupy zielone i niezależni badacze, uznali to za absolutny sukces. Powstała możliwoœć potencjalnej rozprawy sšdowej na pewnš skalę w federalnym sšdzie. Reakcja Kena Balcomba była krótka „WOW!". Chociaż, w międzyczasie rozpadło się już drugie małżeństwo Kena, wielu jego byłych kumpli nadal się nie odzywa, dalej nie ma stałych funduszy na jego badania, nie ustaje on w prowadzeniu obserwacji życia podwodnego, a jego zapał do ochrony wielorybów nie zmalał. Według jego własnych słów, wszystko co chciał to zostawić œlad i powiedzieć: byliœmy tutaj, to jest to co widzieliœmy.

DELFINY W NAVY

Dla niektórych może być zaskoczeniem, że największa, najlepiej wyposażona marynarka wojenna œwiata używa delfinów w działaniach wojennych. Marynarka wojenna USA (NAVY) ma 70 delfinów, kilka słoni morskich i parę wielorybów – trenowane sš one w bazie NAVY w pobliżu San Diego.

Wykorzystywanie delfinów do wykrywania podwodnych min zostało zapoczštkowane ok. 40 lat temu. Choć obecnie nie jest to zbyt popularna metoda.

Do wykrywania podwodnych min używa się okrętów wyposażonych w specjalne „siatki", robotów, helikopterów transportujšcych spuszczony do wody „łańcuch", który niszczy napotkanš minę lub jš wycišga. Oprócz tego NAVY nadal wykorzystuje do tego celu delfiny, ponieważ mogš one pływać do ok. 37 km/h niezależnie od pory dnia lub pogody, co jest dużym udogodnieniem w porównaniu np. z podwodnymi robotami.

Delfin – podobnie jak wieloryb – lokalizuje przedmioty za pomocš dŸwięku. Wydaje sygnały, które odbijajš się od napotkanego obiektu i wracajš do ssaka. W taki sposób rozpoznaje on wielkoœć, przybliżony kształt, szybkoœć i kierunek poruszania się obiektu, który może znajdować się w odległoœci nawet 100 jardów. Natomiast lwy morskie wykorzystywane sš do wykrywania i łapania nurków wojsk nieprzyjacielskich, próbujšcych zbliżyć się z minš.

Oczywiœcie podłożenie min w pobliżu jednostek wojskowych nie jest łatwe i to nie z powodu lwów morskich, ale nowoczesnej technologii. Dlatego też niektórzy, niezależni badacze kwestionujš używanie tych ssaków przez NAVY. Poddajš też w wštpliwoœć sposoby ich trenowania. NAVY zaprzecza tym zarzutom, twierdzšc, że delfiny traktowane sš w łagodny sposób, nagradzane jedzeniem itp. Ssaki same wracajš do okrętu, po spełnieniu swojej misji, a przecież gdyby były Ÿle traktowane, mogłyby nie wracać, uważajš badacze NAVY. Obecnie NAVY używa delfinów jedynie do wykrywania podwodnych min, a nie do ich niszczenia, co także bywa kwestionowane przez niektórych ekologów. Po wykryciu miny przez delfina (sprzęt NAVY odbiera i definiuje wracajšce od obiektu sygnały wydane przez ssaka), nurek zwykle musi potwierdzić jej lokalizację. Minę neutralizuje się i niszczy bez użycia wodnego ssaka, jak twierdzi NAVY. Nawet jeœli to prawda w większoœci przypadków, to jest mało prawdopodobne, że dzieje się tak zawsze, spierajš się niektórzy badacze.

Istniejš trzy rodzaje wodnych min: 1) pływajšce luŸno na wodzie, eksplodujšce w przypadku napotkania np. okrętu lub amfibii, 2) wystajšce z wody, eksplodujšce w razie zahaczenia o większy, cięższy obiekt, taki jak okręt lub łódŸ podwodna, 3) ulokowane głęboko w wodzie, eksplodujšce po elektromagnetycznym „wyczuciu" okrętu/ ciężkiej łodzi/ amfibii na powierzchni wody.

Wykonanie najskuteczniejszych min jest stosunkowo niedrogie, a ich ulokowanie w wodzie nie wymaga użycia nowoczesnych technologii, mówiš generałowie marynarki wojennej USA. Słonie morskie trenowane w San Diego, już sš wykorzystywane w Bahrainie. Wodne saski odegrały znaczšcš rolę w Bahrainie podczas wojny 1987 – 88, jak i podczas wojny wietnamskiej, kiedy to „chroniły" marynarkę wojennš USA. Podczas wojny w Zatoce Perskiej ponad 12 lat temu nie użyto delfinów, wtedy to wodne miny zniszczyły dwa amerykańskie okręty i była to główna przyczyna, z powodu której USA nie użyły amfibii do ataku od strony Kuwejtu. W œwieżej wojnie z Irakiem, NAVY użyła delfinów do rozbrajania min.

Niezależnie od tego czy można wierzyć zapewnieniom NAVY, że wodnym ssakom nic się nie dzieje i że sš one traktowane „humanitarnie", z punktu widzenia zwykłego człowieka zwierzętom kierowanym w pobliże min, zagraża niebezpieczeństwo.

ZGROMADZENIE WSZYSTKICH ISTOT

26-28.6.2003 w Dolinie Wapienicy k. Bielska-Białej, na terenie Beskidu Œlšskiego odbędzie się Zgromadzenie Wszystkich Istot – zajęcia warsztatowe skierowane do ludzi pragnšcych podjšć próbę przełamania egocentrycznego spojrzenia na otaczajšcy nas œwiat, zwrócenia uwagi na sieć połšczeń i zależnoœci w przyrodzie. Warsztat jest zaproszeniem do wzięcia udziału w nierozerwalnym kręgu „wszystkich istot", odwołuje się do zasad głębokiej ekologii, jest oparty o starš legendę i rytuały pochodzšce z różnych kultur oraz współczesnš psychologię. Warsztat przeznaczony jest dla osób pełnoletnich. Koszt udziału w warsztacie wynosi 30 zł, iloœć miejsc ograniczona. Informacje i zapisy pod adresem:

Z ZIEMI INDIAN (I NIE TYLKO)

Indianie z Kolumbii Brytyjskiej obawiajš się, że Zimowe Igrzyska Olimpijskie Vancouver 2010 przyczyniš się do dewastacji ich œwiętych terenów. Indianie nie sš przeciwni samej Olimpiadzie, dostrzegajšc w niej szansę poprawy swego losu, budowy nowych domów po przystępnych cenach, a wreszcie okazję do sprzedaży dzieł współczesnej sztuki tubylczej. Obawiajš się jednak skutków inwestycji zaplanowanych przez prowincję. Z okazji Olimpiady planuje się m.in. budowę nowoczesnego oœrodka rekreacyjnego Cayoosh Ski Resort na górze Mount Currie, niedaleko miasta Whistler.

Mount Currie to pozostałoœć pierwotnej puszczy, ostoja niedŸwiedzi, jeleni i górskich kóz. To także tradycyjne łowiska oraz miejsce zbioru ziół, jagód i lekarstw dla 11-stu tubylczych grup (m.in. Shuswap, Squamish i Lil'Wat).

W referendum z 2000 r. 85% członków społecznoœci Lil'Wat opowiedziało się przeciwko budowie oœrodka Cayoosh Ski. Z jeszcze większš dezaprobatš spotkała się propozycja rozbudowy innego oœrodka Sun Peaks Ski Resort. Tubylcza młodzież zaprotestowała, rozbijajšc obóz poniżej oœrodka i niedopuszczajšc doń turystów. Policja aresztowała wielu uczestników tego protestu oraz zniszczyła obozowisko Indian, w tym szałasy potu.

Turystyka, zdaniem Indian, jest równie niszczšca jak przemysł leœny czy górnictwo. W górach wycina się szlaki narciarskie, płoszy się zwierzynę, a osiedla zamieniajš się w wielkie parkingi.

Choć oba wspomniane oœrodki nie wchodzš w skład obiektów olimpijskich, ich właœciciele liczš, że doskonałymi warunkami do rekreacji i uprawiania sportów zimowych przycišgnš uwagę turystów zjeżdżajšcych się na Olimpiadę.

Œrednie dochody tubylczych rodzin z tego rejonu Kolumbii Brytyjskiej wynoszš obecnie 165 $ miesięcznie. Polowanie i rybołówstwo sš podstawowymi Ÿródłami utrzymania dla tych Indian.

Budowa nowoczesnej infrastruktury, hoteli i sieci dróg, a także spodziewany napływ turystów stanowi poważne zagrożenie dotychczasowego stylu życia Indian.

Tubylcy rozesłali do prasy komunikat wyrażajšcy dezaprobatę sposobu organizacji Olimpiady. Apelujš, by œwiat międzynarodowy, łšcznie ze sportowcami i turystami, nie naruszał ich praw i tytułów własnoœci oraz by trzymał się z dala od Olimpiady w 2010 r..

GLOBE&MAIL

***

31 .7. br. rozpocznie się kolejny, doroczny Œwięty Bieg Mt. Graham. Dwustu biegaczy (głównie Apacze, Yaqui, Tarahumara z Meksyku, Lakoci, Nawahowie, Hopi i Chicano oraz sympatycy z Francji, Danii i Włoch) wyruszy o œwicie z rezerwatu Yaqui koło Tucson, by w południe następnego dnia wzišć udział w ceremonii zakończenia Biegu na górze Graham.

– Walczymy o naszš œwiętš ojczyznę – powiedziała 15-letnia Apaczka, Alicia Nosie. – To dla nas œwięte miejsce, tam zbieramy lekarstwa i otrzymujemy błogosławieństwa. Prawie za każdym razem, gdy jestem tutaj, czuję jakbym miała płakać, gdyż wiem, że nasi przodkowie sš z nami podczas każdego biegu.

W 2002 r. Mt. Graham otrzymała status Obiektu o tradycyjnym i kulturowym dziedzictwie na podstawie Ustawy o zachowaniu miejsc historycznych. Żyje tam wiele zagrożonych gatunków zwierzšt, łšcznie z wiewiórkš rudš. Przez ponad 10 lat góra była przedmiotem sporu Indian ze œwiatem nauki o budowę na jej szczycie trzech ogromnych teleskopów. Z pomocš Indianom przyszli m.in. ekolodzy, którzy apelowali o pozostawienie tego miejsca w swym naturalnym stanie. Apacze i inne ludy tubylcze sprzeciwiały się planom naukowców z Uniwersytetu stanu Arizona, a także z Watykanu, Niemiec i Włoch, argumentujšc, że sprofanowana zostanie ich œwištynia.

– Łšczymy się z każdym w duchowy sposób, aby bronić nasze œwięte miejsca – powiedziała Cati Carmen, dyrektor Fundacji Yoemem Tekia z New Pascua w rezerwacie Yaqui. – Wszyscy borykamy się z podobnymi problemami, jak ziemia, woda i prawa kulturowe (…). Na płaszczyŸnie duchowej musimy się wzajemnie wspierać. Apacze modlili się na górze Graham od setek, może tysięcy lat; wielu innych respektowało œwiętoœć tej góry jako należšcej do wielkich wojowników Hapachi. Szanowaliœmy tę górę do tego stopnia, że gdy Yaqui napotykali tam Apacza pogršżonego w medytacji, nie robili mu krzywdy, ponieważ Yaqui szanowali tę œwiętš górę. Popieramy wysiłki wszystkich ludów tubylczych o poprawę swego stylu życia, w tym o poszanowanie ważnych miejsc, takich jak Mt. Graham.

***

Na œrodku Placu Pojednania w stolicy Australii, Canberze, stanie pomnik upamiętniajšcy ofiary tzw. „skradzionych pokoleń" (stolen generations).

Prace nad projektem pomnika trwały ponad 10 miesięcy, opóŸniane zarówno przez przedstawicieli organizacji tubylczych, jak i przez władze. Tubylcy skarżyli się na brak konsultacji z nimi, jak również na sam projekt pomnika, który niedostatecznie ich zdaniem symbolizował ból i przeżycia „skradzionych pokoleń". Strona rzšdowa z kolei nie chciała się zgodzić na umieszczenie tych dwóch spornych słów.

Wreszcie, 30.6. br., rzšd Johna Howarda doszedł do porozumienia z Komitetem Narodowego Dnia Przeprosin (National Sorry Day Committee) i zatwierdził treœć napisu.

Philip Ruddock, minister ds. tubylców, przyznał, że oddzielanie dzieci od rodzin było tragicznš i okrutnš kartš historii Australii. Wyraził też nadzieję, że Plac Pojednania pomoże uleczyć rany z przeszłoœci.

Audrey Ngingali Kinnear, wiceprzewodniczšca Komitetu, zapewniła, że o pominięciu tych dwóch słów nie mogło być nawet mowy.

THE AGE

Problem „skradzionego pokolenia" porusza wyœwietlany obecnie w kinach film Polowanie na króliki (reż. Philip Noyce). To historia trzech sióstr, siłš odebranych matkom – majš zapomnieć o swoich korzeniach, przystosować się do nowego, lepszego œwiata. Uciekajš z transportu, wystraszone, głodne i zmęczone podejmujš heroicznš walkę z bezdusznš biurokracjš.

LASY PÓŁNOCNEJ KALIFORNII

Od wielu dziesięcioleci nazwa „Kalifornia" pojawia się w najbardziej znanych kampaniach proekologicznych w USA. Bowiem to właœnie w Kalifornii znajdujš się gigantyczne porty, rozwijajš się rozmaite gałęzie przemysłu, które razem z milionami samochodów zatruwajš powietrze, co z kolei wišże się z kampaniami na rzecz jego oczyszczania lub z karami za przekroczenie norm. Kalifornia to również unikalne kompleksy przybrzeżnych wysepek z rzadko spotykanym lub niespotykanym nigdzie więcej życiem wodnym (dopiero od czasów Clintona, po naciskach wielu badaczy zostały objęte jako takš ochronš). Tu także stacjonuje częœć floty marynarki wojennej USA, co wpływa na niszczenie życia podwodnego. Ponadto w Kalifornii, szczególnie północnej, rosnš stare, często tysišcletnie drzewostany, także czerwonej sekwoi, co oczywiœcie przycišga uwagę gigantycznych korporacji oraz najbardziej znanych działaczy „zielonych". Nie dziwi więc fakt, że to właœnie tutaj ruch zielonych jest liczniejszy niż gdziekolwiek indziej w USA.

Od wczesnych lat 1990-tych w spór o unikalne lasy czerwonej sekwoi zaangażowani sš znani politycy, liderzy rozmaitych grup i wyznań, artyœci, najaktywniejsi działacze ruchów proekologicznych, lokalne grupy osiedlowe, niektórzy dziennikarze, no i oczywiœcie korporacyjne giganty. W rachubę wchodzš ogromne sumy pieniędzy. W końcu grube korzenie czerwonej sekwoi to coœ unikalnego. Naturalnie wœród i wokół starych drzewostanów znajduje się bogata, urozmaicona flora i fauna, częstokroć będšca pod ochronš lub uznana za ginšcš. Niestety nie ma ona większego znaczenia dla bogatych firm, których pienišdze niejednokrotnie zasłaniajš oczy tym, którzy podejmujš decyzje dotyczšce „ochrony" przyrody.

W 1996 r. zniszczenia spowodowane wycinaniem drzewostanu przybrały zatrważajšce tempo. Latem tego roku zieloni aktywiœci po spotkaniu się praktycznie z ignorancjš wœród polityków i „badaczy" wydajšcych decyzje, zorganizowali publiczny protest, który odbył się w dużej mierze w okolicy lasów, należšcych do głównego niszczyciela kalifornijskiej puszczy – firmy Pacific Lumber (PL). Można dodać, że prezydent PL Ch. Hurwitz przybył tu z Teksasu, gdzie jego poprzednia firma zbankrutowała a koszta ponieœli podatnicy. Podczas demonstracji aresztowano ponad 1000 osób. Protest spowodował nagłoœnienie problemu ochrony lasów czerwonej sekwoi w mediach. W końcu – w tamtym czasie – była to największa publiczna demonstracja ekologów w historii USA, wzięło w niej udział 10 000 osób. Ostatecznie sprawa skończyła się sukcesem zielonych. Udało im się wywalczyć na drodze sšdowej zablokowanie wielu wycinek prowadzonych nie do końca legalnie lub całkiem nielegalnie przez PL. Znana obecnie Julia Butterfly (Hill), przesiedziała w tym czasie na tysišcletniej sekwoi 2 lata (nie schodzšc z niej), chronišc jš tym samym przed œcięciem, co doprowadziło do tego, że ostatecznie firma PL (po nieudanych próbach zastraszenia Julii przez latajšcy nad głowš œmigłowiec, nadajšcy pogróżki przez głoœnik i przez przysyłanych w nocy „drwali", rzekomo majšcych œcišć drzewo razem z Juliš) zgodziła się na zostawienie drzewa w nienaruszonym stanie. Rok póŸniej zostało ono nieco podcięte, ale nie wiadomo czy przez drwali, czy też przez kogoœ niechętnego Julii, która po zejœciu z drzewa stała się bardziej kompromisowš aktywistkš. Niestety, także w okresie intensywnych prób ocalenia starej sekwoi i życia wokół niej, zginšł 27 letni aktywista zabity przed drwali œcinajšcych drzewo w jego kierunku. Ku pamięci aktywisty zasadzono wiele drzewek, drwale nie zostali ukarani.

W 1999 r. Pacific Lumber została zmuszona do oddania 7 300 akrów najstarszej częœci drzewostanu sekwoi w „ręce publiczne", czyli pod ochronę federalnš. W zamian PL dostała 7 000 akrów mniej wartoœciowego drzewostanu, prawie 500 000 000 $ i pozwolenie na prowadzenie „ograniczonych" wycinek w kilku innych miejscach należšcych do władz stanowych. Ocalenie najstarszej częœci lasów czerwonej sekwoi stało się ogromnym sukcesem wszystkich włšczonych w kampanię. Niemniej ekolodzy nie przestajš czuwać, w sšdach znalazły się sprawy dotyczšce nielegalnych wycinek prowadzonych przez PL (firma została już kilkakrotnie ukarana), a kampania przybrała nowy cel: ocalenie reszty północnokalifornijskich lasów czerwonej sekwoi pozostajšcych w rękach prywatnych właœcicieli.

PL posiada 210 000 akrów lasów, na których terenie żyje wiele chronionych i unikalnych gatunków ryb, ptactwa i roœlin. Najnowsze rozporzšdzenie sędziego (z sierpnia 2002 r.) zakazuje PL prowadzenia regularnej wycinki na posiadanym w Kalifornii obszarze, do czasu rozprawy i uregulowania spraw zwišzanych z ochronš niektórych gatunków. Niestety, piły i samochody ciężarowe pracujš niemal regularnie, pomimo decyzji sędziego. Od tego czasu wydano jeszcze parę tymczasowych zakazów nie do końca przestrzeganych przez PL. Od 21 do 23.1. trwała rozprawa, wytoczona PL na poczštku 2003 r. przez EPIC (Environmental Protection Information Center). Zakończyła się ona częœciowym sukcesem zielonych, i sš oni bliżej przekonania, że resztka kalifornijskiej puszczy oraz unikalna flora i fauna będš chronione pomimo nowych antyekologicznych pomysłów amerykańskiego prezydenta.

JAK TO SIĘ ROBI W KALIFORNII...

W latach 60-tych XX w. komisja rzšdowa nadzorujšca wycinanie drzew, została uznana za niekonstytucyjnš, ponieważ jej zarzšd składał się z dyrektorów firm, prowadzšcych wycinkę lasów. W 1973 r. utworzono w jej miejsce Board of Foresty, na który niestety ogromny wpływ majš korporacje, czerpišce zyski z wycinania starych drzewostanów. W 2002 r. podejmowane przez obywateli działania na drodze prawnej spowodowały usunięcie z Board of Foresty dwóch prokorporacyjnych członków. Istnieje także możliwoœć, że do odejœcia z zarzšdu zostanie zmuszony jeszcze jeden człowiek, zasiadajšcy w nim z ramienia korporacji.

Board of Foresty ma być z założenia niezależnš agencjš rzšdowš, nadzorujšcš proces wycinania drzew w lasach. Utrzymanie niezależnoœci Board of Foresty nie było i nie jest łatwe, ponieważ to Gubernator Stanu nominuje członków zarzšdu agencji. Obecny gubernator Kalifornii, Gray Davis, otrzymał na kampanię wyborczš prawie pół miliona dolarów od korporacji wycinajšcych drzewa w Kalifornii. Komisja Senatu Stanu Kalifornia (nie mylić z Senatem USA) ma możliwoœć odrzucenia nominacji proponowanych przez Gubernatora, jak to się zresztš stało już dwa razy. W lutym odbyło się publiczne przesłuchanie następnego „kandydata do odrzucenia" – pana Rynearsona, którego firma pracuje dla znanej z legalnego i nielegalnego niszczenia kalifornijskich lasów korporacji Pacific Lumber.

W 1987 r. przemysł drzewny w Kalifornii wywalczył sobie poprzez pienišdze prawo wyłšczenia spod Aktu Czystej Wody (Clean Water Act). Po zmianach prawnych w 1999 r. ustalono, że prawo wyłšczenia utraciło swš ważnoœć 1.1.2003. Od 1987 r. 85% obszarów kalifornijskich akwenów zostało poważnie zanieczyszczonych, za co obwinia się głównie przemysł drzewny!!! W międzyczasie kalifornijskie agencje stanowe zajmujšce się sprawami „regulacji" wycinek drzew, zaczęły œciœle współpracować z agencjami, których zadaniem jest ochrona wód. To nieformalne połšczenie znacznie utrudniło obiektywne rozpatrywanie takich spraw jak zanieczyszczenie wody przez przemysł drzewny. Regionalne stanowe agencje Water Boards sš skłonne do przedłużenia wyłšczenia przemysłu drzewnego spod Aktu Czystej Wody!!! Ruchy ekologiczne uznały to za skandal i jednoczš się w działaniach zmierzajšcych do nie przedłużenia wyłšczenia.

NOWY POMYSL BUSHA

Prezydent Bush znany jest z poglšdów antyekologicznych. Do tej pory udało mu się przeforsować parę legislacji uchylajšcych ochronę niektórych miejsc cennych przyrodniczo i zezwalajšcych na częœć bezkarnych procesów zanieczyszczania otoczenia. W tym samym czasie upadły w Kongresie inne prezydenckie, typowo antyekologiczne propozycje. Teraz G. Bush przedstawił plan nazwany „Fire Plan", którego celem jest „zapobieganie szerzenia się pożarów w lasach".

Ujmujšc sprawę w najprostszy sposób: Bush chce, aby we „wskazanych miejscach" można było wycinać nawet stuletnie drzewostany, jeœli miałoby to zapobiec rozprzestrzenianiu się pożaru. W ostatnich kilku latach pożary wypaliły spore obszary w amerykańskich lasach, za co Bush obwinił „zielonych"! Według planu przedstawionego przez prezydenta USA, obywatele stracš prawo apelacji od „przeciwpożarowego" wycinania drzewostanu, nawet jeœli drzewa lub ich otoczenie sš bezcenne. Bush wytłumaczył, że ma zamiar uchylić możliwoœć apelacji, ponieważ w wielu wypadkach takowe protesty spowodowały opóŸnienie lub zatrzymanie wycinek „przeciwpożarowych". Tymczasem według agencji rzšdu federalnego, Governing Accounting Office, w 2001 r. tylko 1% takich operacji został zaskarżony!!!

Oskarżanie ekologów o przyczynianie się do powstawania pożarów w lasach jest bezpodstawne, ponieważ to właœnie agencje rzšdowe (lokalne, stanowe a także federalne) zezwalały na wycinanie największych, starych drzew, zostawiajšc busz i młodsze drzewostany, które sš mniej odporne na pożary. Fundusze z nowego „Fire Plan" nie będš przeznaczone na usunięcie małych drzewek i buszu, czyli –jak dowiedli uznawani przez rzšd badacze – największego zagrożenia pożarowego. W zamian prezydencki „Fire Plan" pozwoli na wycinkę starych, dużych drzew! Plan przedstawiony przez Busha został napisany przez Marka Reya, który już w 1995 r. nie ukrywał swojego antyekologicznego nastawienia.

Plan prezydenta jest lansowany w Kongresie przez Larry'ego Craiga i Pete'a Domeniciego. Paru kongresmenów przedstawiło inne plany przeciwpożarowe, jednak żaden z nich nie dostał całkowitego poparcia niezależnych ekspertów. Najbardziej przyjazny œrodowisku jest plan – projekt senatorów Dianne Feinstein i Rona Wydena. Jednak nawet on zakłada często nieograniczone apelacjami i regulacjami prawnymi wycinanie lasów.

Sprawa nie jest łatwa. Feinstainowi i kilku innym znanym kongresmenom na razie udało się zablokować parlamentarne głosowanie nad prezydenckim „Fire Plan". Prezydent Bush nie zraził się trudnoœciami w Kongresie i posunšł do przodu prace nad nowszš wersjš swojego planu, zapowiadajšc, że wprowadzi on – dekretem prezydenckim – regulacje uchylajšce prawo apelacji, co umożliwi wycinkę bez opóŸnień. Dotychczas prezydent nie spełnił swojej zapowiedzi. Debata w Kongresie opóŸniła się w zwišzku z wojnš z Irakiem.

PRZED WOJNĽ

15 000 osób przemaszerowało 11.1. ulicami Los Angeles protestujšc przeciwko amerykańskiej wojnie z Irakiem. Wœród dominujšcych haseł były: „We want Peace", „No War", „Nie obcinać funduszy na medycynę z powodu bomb i rakiet!" Marsz i koncert sponsorowane były przez niezależnš rozgłoœnię KPFK. Marsz zaczšł się o 1130 rano, skończył się po koncercie i przemówieniach o 5 po południu.

Ogromny transparent „NO WAR ON Irak" (także po hiszpańsku) przewodził marszowi, za nim wiele innych trasparentów. Niemal każdy uczestnik marszu trzymał w górze jakiœ plakat, transparent lub zwykłe „rękodzieło" z tekstem lub rysunkiem. Popularnym małym transparencikiem był znak stopu z napisem „Stop Bush". W marszu uczestniczyli też przebierańcy: prezydent Bush lecšcy na rakiecie, trzymajšcy karabin w ręku; Statua Wolnoœci przyodziana w odznaki największych amerykańskich korporacji (symbol, że to one rzšdzš krajem); prezydent trzymajšcy rakiety, którymi celował w przechodniów; różnego rodzaju kukły. Marsz był okreœlany w mediach jako b. głoœny, głównie za przyczynš setek tamburynów, bębenków, nawet tršbek i puzonów, no i gwizdków.

Reprezentowane były różnego rodzaju grupy, od antywojennej koalicji „sponsorujšcej" marsz, przez Partię Zielonych, grupy społeczno-religijne, aktywistów praw człowieka, obrońców nielegalnych imigrantów, do organizacji typowo politycznych, niejednokrotnie skrajnie lewicowych czy organizacji weteranów. Maszerujšcy ubrani byli od garniturów z krawatami, przez sportowe ubrania, do zupełnie punkowych. Byli rowerzyœci, inwalidzi o kulach i na wózkach, dzieci, młodzież i dziadkowie. Widać było stroje religijne, ozdoby, tańce, rytualne modlitwy o pokój.

19-sto letnia studentka Onalysa Flynn, dla której był to pierwszy protest, powiedziała wszystkich ludzi zgromadzonych tutaj symbolizuje jedna idea: nie zabijaj cywilów… Musi być jakaœ inna droga niż zabijanie.

24-o letni Marc Hewitt powiedział, że prezydent Bush lansuje tę całš wojnę z osobistych przyczyn, takich jak wygranie prezydenckich wyborów, czy kontynuowanie pomysłów ojca. Zdaniem 23 letniej Natalie Wislon, USA przymierza się do wojny jedynie dlatego, że w Iraku jest ropa naftowa. Taki poglšd panuje powszechnie wœród oponentów wojny. 83 letnia Irja Lloyd (mieszkajšca w domu starców) powiedziała, że jest tutaj protestujšc przeciwko wojnie, bo widziała ona już ich zbyt wiele. 6-cio letnia dziewczynka imieniem Naima Orozco oznajmiła: Nie można mieć pokoju bombardujšc niewinne dzieci i kobiety. Jej mama powiedziała, że przyprowadziła jš tu, żeby już zaczęła się uczyć prawa do wolnoœci słowa. Bonnie Morrison, 46-cio letnia mieszkanka Los Angeles, powiedziała, że protestuje przeciwko planom wojny z Irakiem z powodu długotrwałych negatywnych konsekwencji (pozostałoœci uranu) w samym Iraku, jak i wzrastajšcego zagrożenia dla mieszkańców Ameryki. Jeœli ta wojna będzie miała miejsce, to przynajmniej wiem, że zrobiłem co mogłem, by do niej nie dopuœcić – dodał jej kolega. Miejmy nadzieję, że administracja w Waszyngtonie nas słyszy powiedział student idšcy na końcu marszu. Wielu gapiów, jak właœciciel sklepu złotniczego George Mobasseri, nie miało pojęcia, że tyle ludzi może być przeciwko tej wojnie. Na ogół patrzšcy z chodników i okien ludzie wyrażali gesty solidarnoœci z maszerujšcym tłumem. Niektórzy właœciciele biznesów zamknęli podczas marszu sklepy, z obawy przed powtórkš wydarzeń z niektórych innych marszów, kiedy to chuliganie demolowali wnętrza sklepów.

Marsz zorganizowany był dobrze, przebiegał sprawnie, w dobrej współpracy z nielicznymi policjantami głównie regulujšcymi ruch drogowy. Nie było żadnych poważnych kłopotów, także nie widać było zbyt wielu umundurowanych policjantów, jak to bywa podczas niektórych marszów w Los Angeles. Ci obecni byli słabo uzbrojeni, co też jest rzadkoœciš podczas marszów w tym jednym z największych miast na œwiecie. Jedynym znaczšcym, kłopotliwym wydarzeniem, była mała szamotanina (nikt nie ucierpiał, nic nie zostało zniszczone) pomiędzy dobrze zbudowanymi mężczyznami zwišzanymi z organizatorami marszu a grupš politycznš La Rouche'a. Chociaż jego partia także sprzeciwia się wojnie z Irakiem i występuje w obronie Palestyńczyków, jest on kontrowersyjnš osobistoœciš. 15-o osobowa grupka z partii La Rouche'a ustawiła się na poczštku marszu, 20 minut głoszšc przez megafon poglšdy antywojenne i antyizraleskie. Nawet krytykowali oni nielegalnych imigrantów w USA. Po wypchaniu ich z marszu, ustawili się oni tuż przed nim, dopiero po kilkuminutowej rozmowie z organizatorami i policjš, zeszli na chodnik zwijajšc swój transparent reklamujšcy nadchodzšce wystšpienie La Ruche'a. Jedynš krytykš z jakš (w zwišzku z zamieszaniem) ze strony niektórych maszerujšcych spotkali się organizatorzy, było to, że wypchali oni grupę La Ruche'go fizycznie bez uprzedniego słownego nakazu.

Na zakończenie spontanicznego marszu, po koncercie grupy rockowej, wystšpili mówcy. Wœród nich poeci, aktywiœci z rożnych krajów, telewizyjny aktor Martin Sheen, znany w Los Angeles businessman John Mack. Wystšpiła też kongresmenka Maxine Waters stwierdzajšc, że nie boi się prezydenta Busha i nawołujšc demonstrujšcych do kontaktowania z politykami na lokalnych i wyższych szczeblach z żšdaniem antywojennych rezolucji. Jeden z mówców (były żołnierz) powiedział, że podczas poprzedniej wojny z Irakiem, on i 100 innych żołnierzy odmówili wylotu do Zatoki Perskiej, siadajšc pod kołami samolotów majšcych udać się na wojnę. Podczas całego okresu tamtejszej wojny, 7 500 żołnierzy odmówiło udziału w wojnie z Irakiem, za co zostali ukarani. Pomimo takowych protestów, na wojnę wysłano wtedy ponad 750 000 amerykańskich żołnierzy, z których oficjalnie na froncie zginęło ok. 100 (do chwili obecnej 10 000 dalszych zgonów miało miejsce poœród żołnierzy bioršcych udział w tamtej wojnie). Głównie za przyczynš zubożonego uranu używanego w bombach spuszczanych na Irak. Ten pierwiastek rozkłada się niezmiernie długo. Nie uprzedzeni o szkodliwoœciach uranu, żołnierze zbierali na pamištkę kawałki np. rozwalonych czołgów.

Antywojenny marsz 11.1 kosztował ponad 12 000 $ (pozwolenie, system nagłaœniajšcy itp.), z czego dużš sumę uzbierano podczas samego marszu. Ogólnoamerykańskie marsze na wielesettysięcznš skalę miały miejsce 18.1. w Waszyngtonie i w San Francisco, także w kilkudziesięciu miastach wszystkich kontynentów. W lutym i w marcu odbyło się więcej masowych, antywojennych marszów, nieraz z udziałem znanych osobistoœci. W pierwszy weekend wojny, w Long Beach maszerowało kilkanaœcie tysięcy ludzi nawołujšc Busha do zaprzestania bombardowań Iraku.

Do wojny doszło, nadal ginš w Iraku amerykańscy żołnierze i nadal nie znaleziono dowodu na istnienie broni chemiczno-biologicznej lub nuklearnej w Iraku.

PS

Zdjęcia z tego i innych wydarzeń sš na www.bobsob.com/difpic.htm

TRANSPORT REAKTORA ATOMOWEGO

W połowie lutego br. „California State Coastal Commission" (rzšdowa agencja nadzorujšca bezpieczeństwo i wykorzystanie wybrzeży) wydała (głosami 7/5) pozwolenie na transport wzdłuż plaży reaktora atomowego. Reaktor jest własnoœciš korporacji „Edison", zaopatrujšcej w elektrycznoœć ogromna częœć stanu Kalifornia. Chociaż „Edison" to firma prywatna, posiada ona szereg licencji miejskich i często wykonuje biurowe usługi dla miast. Celem marcowego transportu reaktora było złożenie go na wysypisku odpadów nuklearnych w Barnwell, South Carolina. Reaktor został „wyczyszczony" z najbardziej promieniotwórczych substancji, jednak nadal jest radioaktywny.

Grupy ekologiczne i proekologiczne (włšczywszy doœć znany w œrodowiskach politycznych „Sierra Club") oponowały przeciwko transportowi reaktora wzdłuż plaży, argumentujšc, że może to przynieœć katastrofalne skutki dla stanu wód, ptactwa i lokalnego ekosystemu. Transport będzie przebiegał nie tylko w bezpoœrednim sšsiedztwie plaży, ale także przez autostradę i Stanowy Park Narodowy (!).

Waga reaktora, razem ze 192 kołowym (!) „traktorem", to 950 ton. Transport na odcinku 23 km poruszał się z szybkoœciš nie większš niż 15 km/h i trwał kilka dni. Koszt „przeprowadzki": milion $.

Pomyœlne dla „Edisona" głosowanie w „Costal Commission" nie przeszło bez małych kompromisów. Firma zgodziła się na przesunięcie terminu „przewozu", jeœli w pobliżu 50 m od trasy transportu znajdš się jajka zagrożonych gatunków ptactwa. „Edison" wyraził zgodę także na zatrudnienie biologów, którzy będš obserwować całš akcję.

Oprócz potencjalnego zagrożenia dla ptactwa, ekolodzy zwrócili również uwagę na ogromne niebezpieczeństwo podczas transportu reaktora (na specjalnym, plastikowym podłożu) na 12 kilometrowym odcinku plaży!!! Zdaniem „Edisona" inne możliwoœci transportu (np. kolejš) odpadły z powodów „logicznych i finansowych". Po przebyciu trasy lšdowej, reaktor popłynšć miał na statku przez Amerykę Œrodkowš planów nie zrealizowano z powodu wojny (obawa przed terrorystami). Sprawa przyszłoœci nieużytecznego reaktora nie jest jeszcze dziœ do końca pewna.

• Przedmiotem konkursu sš zdjęcia przedstawiajšce przyrodę Polski (np. roœliny, zwierzęta lub ciekawe przyrodniczo miejsca).
• Można nadsyłać zarówno zdjęcia czarno-białe jak i kolorowe. Technika wykonania prac dowolna, zdjęcia muszš jednak mieć formę odbitek o rozmiarze co najmniej 15x20 cm (zalecany format: od 20x30 cm do 30x40 cm). Fotografii nie należy podklejać.
• Jeden uczestnik może przysłać maksymalnie siedem prac. Każde zdjęcie rozpatrywane będzie osobno, chyba że autor zaznaczy, iż seria, liczšca do pięciu zdjęć, stanowi zestaw (traktowany wtedy jako jedna praca). Nie przewiduje się podziału prac na różne kategorie.
• Na odwrocie każdej fotografii należy zamieœcić jej tytuł oraz godło autora (w formie słowa oraz liczby).
• Do zdjęć należy dołšczyć zaklejonš, opatrzonš godłem kopertę, w której należy umieœcić kartkę z danymi autora – imię, nazwisko, dokładny adres i krótkie oœwiadczenie, że jest się autorem nadesłanych prac i posiada się do nich prawa autorskie. Do koperty tej należy także włożyć zaadresowanš do siebie, pustš kopertę ze znaczkiem.
• Nadsyłajšc prace na FOTO-EKO 2003 i podajšc swoje dane osobowe uczestnik wyraża tym samym dobrowolnš zgodę na przetwarzanie tych danych przez PTOP „Salamandra". Dane sš zbierane w celu umożliwienia kontaktu z uczestnikami FOTO-EKO. Uczestnik ma prawo wglšdu do swoich danych oraz ich poprawiania.
• Prace prosimy pakować w sztywne koperty.
• Organizatorzy zastrzegajš sobie prawo do ekspozycji oraz jednorazowej nieodpłatnej publikacji (w formie drukowanej lub elektronicznej) wszystkich nadesłanych prac, z zaznaczeniem nazwiska autora. Nadesłane prace nie będš zwracane.
• W przypadku prac nagrodzonych i wyróżnionych, organizatorzy zastrzegajš sobie ponadto prawo do ich wielokrotnej publikacji we wszystkich materiałach zwišzanych z konkursem, z zaznaczeniem nazwiska autora, oryginalnego tytułu pracy i miejsca, które zajęła w konkursie.
• W przypadku wykorzystania prac nadesłanych na konkurs w drukowanych publikacjach wydawanych przez PTOP „Salamandra", autorowi przysługuje jeden bezpłatny egzemplarz autorski.
• Termin nadsyłania prac – 20.10.2003.

Zdjęcia należy nadsyłać pod adresem:

Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra", ul. Szamarzewskiego 11/6, 60-514 Poznań

Dla zwycięzców przewidziano atrakcyjne nagrody: sprzęt fotograficzny, albumy przyrodnicze oraz filmy o łšcznej wartoœci trzech tysięcy złotych!

Podobnie jak w latach ubiegłych, najciekawsze prace nadesłane na Konkurs zostanš zaprezentowane na wystawie pokonkursowej, którš będzie można oglšdać w wielu miastach Polski.